Επιμέλεια – Δημήτρης Μάνωλης
Το συμπέρασμα προκύπτει από την ανάλυση ενός απολιθωμένου γομφίου που εντοπίστηκε σε σπήλαιο της Σιβηρίας και χρονολογείται περίπου στα 59.000 χρόνια πριν. Το δόντι παρουσίαζε σαφή ίχνη επεξεργασίας, τα οποία οι επιστήμονες αποδίδουν σε προσπάθεια αντιμετώπισης οδοντικής λοίμωξης με χρήση μικρού λίθινου εργαλείου.
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One και υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί την αρχαιότερη γνωστή ένδειξη «οδοντιατρικής παρέμβασης» στην ιστορία, ξεπερνώντας κατά τουλάχιστον 40.000 χρόνια αντίστοιχες πρακτικές που έχουν αποδοθεί στο είδος Homo sapiens.
Διάγνωση και «χειρουργική» με λίθινα εργαλεία
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το δόντι φέρει μια βαθιά οπή στο εσωτερικό του, η οποία φτάνει έως τον πολφό, γεγονός που υποδηλώνει ότι είχε αναπτυχθεί σοβαρή λοίμωξη. Η ανάλυση μικροσκοπικών ιχνών, αλλά και πειράματα σε σύγχρονα ανθρώπινα δόντια, έδειξαν ότι παρόμοια μορφολογία μπορεί να προκληθεί μόνο μέσω διάτρησης με αιχμηρό λίθινο εργαλείο, αντίστοιχο με εκείνα που έχουν βρεθεί στην περιοχή του ευρήματος.
Ιατρική γνώση πέρα από το Homo sapiens
Η ανακάλυψη ενισχύει την άποψη ότι οι Νεάντερταλ διέθεταν πιο ανεπτυγμένες γνωστικές και τεχνικές ικανότητες από ό,τι πιστευόταν παλαιότερα. Η δυνατότητα εντοπισμού λοίμωξης και η στοχευμένη παρέμβαση στο δόντι υποδηλώνουν σχεδιασμό, λεπτές κινήσεις και στοιχειώδη ιατρική σκέψη. Όπως σημειώνει μία εκ των επικεφαλής της μελέτης, η διαδικασία απαιτούσε ιδιαίτερη δεξιοτεχνία και υπομονή, καθώς η εργασία μέσα στη στοματική κοιλότητα είναι εξαιρετικά δύσκολη ακόμη και με σύγχρονους όρους.
Πόνος, επιβίωση και πιθανή «οικογενειακή» φροντίδα
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο άνθρωπος στον οποίο ανήκε το δόντι πιθανότατα υπέφερε από έντονο πόνο και δυσκολία στη μάσηση, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε σοβαρό υποσιτισμό ή εξάπλωση της λοίμωξης. Η επέμβαση, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενδέχεται να πραγματοποιήθηκε από άλλο μέλος της ομάδας, πιθανόν με εμπειρία στην κατασκευή λίθινων εργαλείων. Η διαδικασία, όπως περιγράφεται, δεν θυμίζει σε τίποτα σύγχρονο ιατρικό περιβάλλον, αλλά περισσότερο μια πράξη φροντίδας μέσα σε στενούς κοινωνικούς δεσμούς, ίσως ακόμη και οικογενειακούς.
Τι αλλάζει στην εικόνα των Νεάντερταλ
Το εύρημα από το σπήλαιο της Σιβηρίας προστίθεται σε προηγούμενες ενδείξεις ότι οι Νεάντερταλ χρησιμοποιούσαν απλά εργαλεία για την υγιεινή των δοντιών ή φυτικά υλικά με πιθανές θεραπευτικές ιδιότητες. Ωστόσο, η συγκεκριμένη περίπτωση αποτελεί την πιο σαφή απόδειξη στοχευμένης «ιατρικής πράξης» μέχρι σήμερα. Η μελέτη ενισχύει την άποψη ότι οι Νεάντερταλ δεν ήταν απλώς επιζώντες σε δύσκολες συνθήκες, αλλά διέθεταν σύνθετες δεξιότητες που πλησιάζουν περισσότερο την ανθρώπινη συμπεριφορά όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.
