Μαρια Τζωρτζακη
Υπάρχουν κτίρια και εσωτερικοί χώροι που, μόλις τους αντικρίσουμε, μας αφήνουν άφωνους. Ένας εντυπωσιακός ναός, ένα ιστορικό μουσείο, μια μεγαλοπρεπής βιβλιοθήκη ή ακόμη και ένα ιδιαίτερα διαμορφωμένο μνημείο μπορούν να προκαλέσουν αυτό το μοναδικό συναίσθημα. Αυτό το συναίσθημα είναι το δέος. Σύμφωνα με νέα ψυχολογικά δεδομένα, η συγκεκριμένη εμπειρία δεν αποτελεί απλώς αισθητική απόλαυση, αλλά μπορεί να ενισχύσει την ψυχική ευεξία, να μας κάνει να νιώσουμε πιο συνδεδεμένοι με τους άλλους και να βελτιώσει τη συνολική ποιότητα ζωής μας.
Τα δύο χαρακτηριστικά που προκαλούν δέος
Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychology of Aesthetics, Creativity, and the Arts μελέτησε τι είναι αυτό που κάνει ορισμένους χώρους τόσο καθηλωτικούς. Η μελέτη έδειξε ότι δύο στοιχεία ξεχωρίζουν:
- Η μεγαλοπρέπεια του χώρου, δηλαδή οι μεγάλες διαστάσεις, οι ψηλές οροφές και η αίσθηση απεραντοσύνης.
- Ο πλούσιος διάκοσμος, όπως τα γλυπτά, οι τοιχογραφίες, τα ψηφιδωτά, τα έργα τέχνης και οι περίτεχνες διακοσμητικές λεπτομέρειες.
Όσο πιο έντονα συνδυάζονται αυτά τα χαρακτηριστικά, τόσο πιθανότερο είναι ένας χώρος να προκαλέσει το συναίσθημα του δέους.
Το παράδειγμα της Βασιλικής του Αγίου Πέτρου
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βασιλική του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό, ένας από τους πιο εντυπωσιακούς ναούς στον κόσμο. Το τεράστιο μέγεθός της, ο επιβλητικός θόλος που σχεδίασε ο Μιχαήλ Άγγελος, τα αμέτρητα ψηφιδωτά και τα περίφημα γλυπτά δημιουργούν μια εμπειρία που ξεπερνά την απλή αισθητική. Οι επισκέπτες συχνά περιγράφουν ότι νιώθουν μικροί μπροστά στο μεγαλείο του χώρου, ενώ παράλληλα θαυμάζουν το ανθρώπινο ταλέντο και την προσπάθεια που απαιτήθηκαν για την κατασκευή του.
Το δέος δεν εξαρτάται μόνο από τον χώρο
Οι ειδικοί επισημαίνουν, ωστόσο, ότι το συναίσθημα του δέους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την αρχιτεκτονική. Σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος με τον οποίο παρατηρούμε έναν χώρο. Άνθρωποι που αφιερώνουν χρόνο να εξετάσουν τις λεπτομέρειες, να εκτιμήσουν την ιστορία, την τέχνη και την ανθρώπινη εργασία πίσω από ένα κτίριο είναι πιο πιθανό να βιώσουν έντονα αυτό το συναίσθημα. Η επίγνωση του χρόνου, της δεξιοτεχνίας και της δημιουργικότητας που απαιτήθηκαν για την κατασκευή ενός έργου ενισχύει ακόμη περισσότερο την εμπειρία.
Τα οφέλη για την ψυχική υγεία
Τα τελευταία χρόνια, οι έρευνες δείχνουν ότι οι στιγμές δέους δεν είναι απλώς ευχάριστες. Μπορούν να μειώσουν το άγχος, να ενισχύσουν τη θετική διάθεση, να καλλιεργήσουν το αίσθημα σύνδεσης με τους άλλους και να μας κάνουν πιο πρόθυμους να προστατεύσουμε το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Το δέος μας βοηθά να απομακρυνθούμε προσωρινά από τις καθημερινές ανησυχίες και να εστιάσουμε σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό μας.
Πώς μπορούμε να βιώνουμε δέος πιο συχνά
Οι ειδικοί προτείνουν να αναζητούμε συνειδητά χώρους που εμπνέουν θαυμασμό, όπως μουσεία, ιστορικά κτίρια, βιβλιοθήκες, κήπους και μνημεία. Εξίσου σημαντικό είναι να αφιερώνουμε χρόνο στην παρατήρηση, χωρίς βιασύνη, δίνοντας προσοχή τόσο στη συνολική εικόνα όσο και στις μικρές λεπτομέρειες. Ακόμη και στο σπίτι, η παρουσία έργων τέχνης, αγαπημένων φωτογραφιών ή αντικειμένων με προσωπική σημασία μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που εμπνέει ηρεμία, ομορφιά και θετικά συναισθήματα, υπενθυμίζοντάς μας καθημερινά όσα έχουν πραγματική αξία.
