Σε μια εποχή που απουσιάζουν τα πρότυπα, τα οποία έχουν αντικατασταθεί από «φιγούρες», η επιστολή του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού προς τις Γερμανικές Κατοχικές δυνάμεις, με την οποία ζητά την προστασία των Ελλήνων Εβραίων. Η ιστορία είναι εδώ, για να μας θυμίζει τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για υψηλά ιδανικά – στη συγκεκριμένη περίπτωση για την πατρίδα – ακόμη κι αν τα δεδομένα είναι εναντίον σου.
Δεν υπάρχει μέρα του ημερολογίου που να μη μας θυμίζει τη σπουδαιότητα του ελληνικού λαού και του ελληνικού έθνους. Μέρα που να μη μας θυμίζει τι σημαίνει να αγωνίζεσαι για υψηλά ιδανικά, για την πατρίδα, ακόμη κι αν κινδυνεύει η ίδια η ζωή σου. Η 27η Ιανουαρίου, που είναι αφιερωμένη από το ελληνικό Κοινοβούλιο στη μνήμη του Ολοκαυτώματος των Ελλήνων Εβραίων, δεν μπορεί παρά να μας θυμίζει ακόμη μία λαμπρή σελίδα της Ιστορίας της ελληνικής Ορθοδοξίας, με δεσπόζουσα μορφή αυτήν του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Δαμασκηνού. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, οι ελληνικές ορθόδοξες οικογένειες που βοήθησαν Εβραίους συμπολίτες μας κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, αποτελούν φωτεινά παραδείγματα και είναι πρεσβευτές του αληθινού μηνύματος της Ορθοδοξίας, καθώς στάθηκαν απέναντι στον φόβο και κατάφεραν να νικήσουν την προκατάληψη και τη μισαλλοδοξία.
Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, σε συνεργασία με τον γενναίο αστυνομικό διευθυντή των Αθηνών Άγγελο Έβερτ και τον επίσης γενναίο γενικό διευθυντή των διοικητικών υπηρεσιών του Δήμου Αθηναίων Π. Χαλδέζο, έσωσε εκατοντάδες Εβραίους «βαπτίζοντάς» τους στα χαρτιά χριστιανούς και ζητώντας από τον Χαλδέζο να εκδίδει πιστοποιητικά του δήμου κι από τον Έβερτ με την υπογραφή του να εκδίδει πλαστές ταυτότητες, στις οποίες αναγραφόταν το θρήσκευμα των Εβραίων «Χριστιανός Ορθόδοξος».
Ο Ηλίας Βενέζης γράφει ότι ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός κάλεσε στην Αρχιεπισκοπή τον Χαλδέζο και του είπε: «Εγώ έκαμα τον Σταυρό μου, μίλησα με τον Θεό κι απεφάσισα να σώσω όσες ψυχές Εβραίων ημπορώ. Έστω κι αν κινδυνεύω. Εγώ θα “βαπτίζω” τους Εβραίους και εσύ θα δίδεις πιστοποιητικό του Δήμου για να πάρουν».
Στέλνει επιστολή προς τις γερμανικές κατοχικές δυνάμεις, με την οποία ζητά την προστασία των Ελλήνων Εβραίων, όπου μεταξύ άλλων αναφέρει: «Σύμφωνα με τους όρους της ανακωχής, όλοι οι Έλληνες πολίτες, χωρίς διακρίσεις, φυλής ή θρησκείας, θα έπρεπε να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης από τις κατοχικές Αρχές. Οι Έλληνες Εβραίοι έχουν αποδείξει την αξία τους. Έχουν συμβάλει στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, είναι νομοταγείς πολίτες και κατανοούν πλήρως τα καθήκοντά τους, ως Έλληνες. Έχουν κάνει θυσίες για την Ελλάδα και ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή της πάλης του ελληνικού έθνους, για την υπεράσπιση των αναφαίρετων ιστορικών δικαιωμάτων του».
Αξέχαστα έχουν μείνει τα λόγια που ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός εκτόξευσε κατά του επικεφαλής της γερμανικής αστυνομίας και των SS στην Αθήνα Jurgen Stroop, όταν αυτός απείλησε ότι θα τον τουφεκίσει: «Οι Ιεράρχες της Ελλάδος, στρατηγέ Στροπ, δεν τουφεκίζονται, απαγχονίζονται. Σας παρακαλώ να σεβασθήτε αυτήν την παράδοσιν».
Δεν δίστασε στιγμή να σταθεί στο ύψος των ιστορικών ευθυνών του, όπως όταν έστειλε το διάβημα στον Χίτλερ για τη μη παράδοση της Θεσσαλονίκης στα χέρια των Βουλγάρων. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός αποτελεί πρότυπο ηρωισμού και θάρρους, ίσως μοναδικό, καθώς σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα δεν υπήρξε ανάλογη αντίδραση από θρησκευτικό ηγέτη.
Όταν, λοιπόν, μιλούμε για το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων δεν μπορούμε να μην αναφερόμαστε και στον πολύτιμο ιστορικό ρόλο που είχε η Εκκλησία μας και να μη γίνεται μνεία σε αυτήν από απλή παράλειψη ή σκοπιμότητα. Η νέα γενιά θα πρέπει να γνωρίσει την ιστορική προσφορά του κάθε θεσμού στις δύσκολες στιγμές.
Μην ξεχνάμε ότι ο λαός που δεν ξέρει την Ιστορία του δεν μπορεί να προχωρήσει μπροστά ενωμένος. Κάτι άλλο που δεν πρέπει η ανθρωπότητα να ξεχνά από τη ναζιστική περίοδο είναι ότι άνθρωποι χωρίς ηθικές αναστολές ή εσωτερικές αντιστάσεις, χωρίς πίστη στον Θεό, χωρίς αρχές, είναι επικίνδυνοι όταν αποκτήσουν δύναμη. Αυτό μην ξεχάσουμε ποτέ. Ταυτότητα ως Χριστιανοί Έλληνες…»
