Επιμέλεια – Δέσποινα Σοφιανίδου
Μία διαφορετική ματιά στην αλληλεπίδραση των πληθυσμών, που ζούσαν σε διαφορετικά μέρη της Αφρικής, πριν από χιλιάδες χρόνια, από όπου κατάγεται το ανθρώπινο είδος, ρίχνει μία έρευνα που δεν εστιάζει την κατανομή στο κλίμα, όπως συμβαίνει με τις περισσότερες, αλλά στις ασθένειες —και συγκεκριμένα η ελονοσία— που φαίνεται πως διαδραμάτισαν επίσης καθοριστικό ρόλο.
Ερευνητές από το Ινστιτούτο Γεωανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ, του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ και συνεργάτες τους, διερεύνησαν κατά πόσον η ελονοσία που προκαλείται από το Plasmodium falciparum επηρέασε την επιλογή του ανθρώπινου οικοτόπου πριν από 74.000 έως 5.000 χρόνια, την κρίσιμη περίοδο πριν οι άνθρωποι διασκορπιστούν ευρέως πέρα από την Αφρική και πριν η γεωργία αλλάξει δραματικά τη μετάδοση της ελονοσίας.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Science Advances, δείχνει ότι η ελονοσία, ένας από τους παλαιότερους και πιο επίμονους παθογόνους παράγοντες της ανθρωπότητας, επηρέασε την επιλογή του οικοτόπου, ωθώντας τις ανθρώπινες ομάδες μακριά από περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου και διαχωρίζοντας τους πληθυσμούς σε όλη την περιοχή.
Για δεκάδες χιλιάδες χρόνια, αυτός ο κατακερματισμός διαμόρφωσε τον τρόπο με τον οποίο οι πληθυσμοί συναντιόνταν, αναμειγνύονταν και αντάλλασσαν γονίδια, συμβάλλοντας στη δημιουργία της πληθυσμιακής δομής που παρατηρείται στους ανθρώπους σήμερα. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι μολυσματικές ασθένειες δεν ήταν απλώς μια πρόκληση που αντιμετώπιζαν οι πρώτοι άνθρωποι: ήταν ένας θεμελιώδης παράγοντας που διαμόρφωσε τη βαθιά ιστορία του είδους μας.
«Οι επιπτώσεις αυτών των επιλογών διαμόρφωσαν τη δημογραφία του ανθρώπινου πληθυσμού τα τελευταία 74.000 χρόνια, και πιθανώς πολύ νωρίτερα», λέει ο καθηγητής Αντρέα Μανίκα του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, ένας από τους κύριους συντάκτες της μελέτης. «Διασπώντας τις ανθρώπινες κοινωνίες σε όλη την επικράτεια, η ελονοσία συνέβαλε στη δημογραφική δομή που παρατηρούμε σήμερα. Το κλίμα και τα φυσικά εμπόδια δεν ήταν οι μόνες δυνάμεις που καθόρισαν τα μέρη όπου μπορούσαν να ζήσουν οι ανθρώπινοι πληθυσμοί».
«Η μελέτη αυτή ανοίγει νέους ορίζοντες στην έρευνα για την ανθρώπινη εξέλιξη», προσθέτει η καθηγήτρια Eleanor Scerri του Ινστιτούτου Γεωανθρωπολογίας Max Planck, η οποία είναι επίσης μία από τις κύριες συγγραφείς της μελέτης. «Σπάνια έχει θεωρηθεί η ασθένεια ως σημαντικός παράγοντας που διαμόρφωσε την πρώιμη προϊστορία του είδους μας και χωρίς αρχαίο DNA από αυτές τις περιόδους ήταν δύσκολο να το επαληθεύσουμε. Η έρευνά μας αλλάζει αυτή την εικόνα και παρέχει ένα νέο πλαίσιο για τη διερεύνηση του ρόλου της ασθένειας στην αρχαία ιστορία του ανθρώπου». ΑΡΧΑΙΟΙ
