Αναπλάσεις στα προσφυγικά της Αλεξάνδρας. Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα τοπόσημα της Αθήνας μπαίνει σε νέα φάση αναβίωσης. Έπειτα από δεκαετίες εγκατάλειψης και αντιπαραθέσεων, ξεκινά η μεγάλη ανακαίνιση των ιστορικών προσφυγικών πολυκατοικιών στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Η Περιφέρεια Αττικής ανακοίνωσε την επίσημη έναρξη του διαγωνισμού για την αποκατάσταση σημαντικού τμήματος του συγκροτήματος, σχεδόν ενός αιώνα μετά την αρχική του κατασκευή.
Το σχέδιο για τα Προσφυγικά: Κοινωνική κατοικία και φιλοξενία ασθενών
Ύστερα από χρόνια οικονομικής και νομικής στασιμότητας, το έργο περνά στο στάδιο υλοποίησης. Η πρώτη φάση αφορά τέσσερις από τις οκτώ ιστορικές πολυκατοικίες, με στόχο την αποκατάσταση 108 διαμερισμάτων.
- Κοινωνική Κατοικία: Τα διαμερίσματα θα διατεθούν για προσιτή στέγαση ευάλωτων πολιτών.
- Φιλοξενία Ασθενών: Ορισμένα διαμερίσματα θα χρησιμοποιηθούν για τη διαμονή οικογενειών ασθενών που νοσηλεύονται στο γειτονικό Νοσοκομείο «Άγιος Σάββας».
Μια σύνθετη αστική πρόκληση για την Αθήνα
Το έργο κάθε άλλο παρά απλό είναι. Τα Προσφυγικά, που άρχισαν να χτίζονται το 1933, περιλαμβάνουν συνολικά 228 διαμερίσματα σε οκτώ κτίρια. Στις τελευταίες δεκαετίες, ο χώρος αποτέλεσε επίκεντρο έντονων κοινωνικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων. Πολλά από τα διαμερίσματα, μεταξύ αυτών και όσα περιλαμβάνονται στην πρώτη φάση ανακαίνισης, τελούν υπό κατάληψη από διάφορες συλλογικότητες και ομάδες ακτιβιστών.
Απαντώντας σε ερωτήσεις για τους σημερινούς ενοίκους, εκπρόσωποι της Περιφέρειας Αττικής σημείωσαν ότι «το ζήτημα της εκκένωσης αποτελεί αρμοδιότητα των συναρμόδιων υπουργείων», δηλαδή των Υπουργείων Δικαιοσύνης και Προστασίας του Πολίτη.
Αρχιτεκτονική και ιστορική σημασία των Προσφυγικών
Τα κτίρια σχεδιάστηκαν στο πνεύμα του γερμανικού λειτουργισμού (Bauhaus) από τους μηχανικούς Δημήτρη Κυριακού και Κίμωνα Λάσκαρη. Κατασκευάστηκαν για τη στέγαση Ελλήνων προσφύγων από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο.
Η αρχιτεκτονική τους είναι αυστηρά χρηστική, με οπλισμένο σκυρόδεμα και χωρίς διακοσμητικά στοιχεία. Σήμερα, οι όψεις τους φέρουν ακόμη τα σημάδια από τις σφαίρες των «Δεκεμβριανών» του 1944, λειτουργώντας ως ζωντανό αποτύπωμα της ελληνικής ιστορίας.
Από τις απειλές κατεδάφισης στην προστασία ως μνημείο
Η διάσωση των Προσφυγικών θεωρείται αποτέλεσμα επίμονης κοινωνικής δράσης. Πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, υπήρξαν σχέδια κατεδάφισης των κτιρίων για τη δημιουργία πάρκου, γεγονός που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και δικαστικές διαμάχες.
Το 2003 και το 2009, το Συμβούλιο της Επικρατείας χαρακτήρισε το συγκρότημα διατηρητέο μνημείο, αναγνωρίζοντάς το ως ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα δείγματα μεσοπολεμικής κοινωνικής κατοικίας στην Ευρώπη.
Παρά το καθεστώς προστασίας, τα κτίρια εγκαταλείφθηκαν σταδιακά, ενώ οι μεταβολές στην ιδιοκτησία –ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιώτες– οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση μικτής κυριότητας και εκτεταμένων καταλήψεων.
