Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου τα ναζιστικά στρατεύματα όχι μόνο διέπρατταν θηριωδίες σε βάρος αμάχων και αντιστασιακών αλλά ήθελαν να τις καταγράφουν φωτογραφικά με εντολή του Γ’ Ράιχ. Αυτά τα ντοκουμέντα, όμως, ήταν για τα μάτια λίγων και οι φωτογραφίες αυτές λογοκρίνονταν.
Η περίπτωση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής ανήκει σε αυτή τη κατηγορία και γι’ αυτό είναι εξαιρετικά σπάνια περίπτωση. Στην Ελλάδα, η μοναδική καταγεγραμμένη περίπτωση τέτοιων φωτογραφιών προέρχεται από τη Σφαγή στο Κοντομαρί το 1941.
Τα ντοκουμέντα ανακαλύφθηκαν το 1980 στα Ομοσπονδιακά Αρχεία της Γερμανίας και χρειάστηκε μεγάλη έρευνα προκειμένου να ταυτοποιηθεί ότι αφορούσαν τις εκτελέσεις στο χωριό Κοντομαρί των Χανίων.
Τι αποτυπώνουν οι φωτογραφίες στο Κοντομαρί
Η Σφαγή στο Κοντομαρί έγινε στις 2 Ιουνίου 1941 όταν μονάδα Γερμανών αλεξιπτωτιστών πήρε την εντολή να εκτελέσει αμάχους σε αντίποινα για τις δολοφονίες Γερμανών και για την αντίσταση των Κρητικών στη Μάχη της Κρήτης τον Μάιο του ’41. Πρόκειται για μία από τις πολλές μαζικές εκτελέσεις που διατάχθηκαν εκείνη την περίοδο σε βάρος του άμαχου πληθυσμού στην Κρήτη.
Την εντολή τοπικά έδωσε ο στρατηγός της Λουφτβάφε, Κουρτ Στουντέντ, καθώς ο ναζιστής στρατηγός Γιούλιους Ρίνγκελ διοικητής της 5ης Ορεινής Μεραρχίας σε αναφορές του στον γερμανικό στρατό υποστήριζε ότι οι Κρητικοί έπιαναν Γερμανούς αλεξιπτωτιστές και τους σκότωναν με μαχαίρια, αξίνες και δρεπάνια.
Οι φωτογραφίες δείχνουν τους Γερμανούς στρατιώτες να έχουν συγκεντρώσει τους αμάχους, γυναίκες, παιδιά, άνδρες και ηλικιωμένους σε κάποιο χωράφι. Υπάρχει φωτογραφία του εκτελεστικού αποσπάσματος λίγο πριν ανοίξει πυρ. Μία από τις φωτογραφίες δείχνει αμάχους να πέφτουν από τα πυρά και άλλους να προσπαθούν να καλυφθούν. Η τελευταία φωτογραφία δείχνει τις σορούς των νεκρών αμάχων.
Η κατάθεση του φωτογράφου στη Δίκη της Νυρεμβέργης
Τα ντοκουμέντα βρέθηκαν στα Ομοσπονδιακά Αρχεία της Γερμανίας επειδή ο φωτογράφος των ναζιστικών στρατευμάτων, Φραντς Πέτερ Βάιξλερ, ο οποίος τράβηξε τις φωτογραφίες, διέρρευσε τα αρνητικά των φωτογραφιών σε έναν φίλο του στην Αθήνα και κατέθεσε στη Δίκη της Νυρεμβέργης για τους ναζιστές εγκληματίες πολέμου, όπως ο Χέρμαν Γκέρινγκ.
Την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου όποιος Γερμανός τραβούσε ή έδειχνε φωτογραφίες με εγκλήματα πολέμου των ναζί διωκόταν ως προδότης από το Γ΄Ράιχ με την κατηγορία ότι υπονόμευσε την πολεμική προσπάθεια. Η ποινή σε περίπτωση καταδίκης ήταν η εκτέλεση. Εξαίρεση γινόταν μόνο για τους φωτογράφους που είχαν εντολή από τους ναζί να καταγράψουν το έγκλημα και να τους παραδώσουν τα αρνητικά.
Έτσι ο Φραντς Πέτερ Βάιξλερ συνελήφθη τον Ιανουάριο του 1944 και μεταφέρθηκε στο Μόναχο όπου κρατήθηκε από την Γκεστάπο έως τον Απρίλιο του 1944 προκειμένου να δικαστεί για υψίστη προδοσία. Ο φάκελος του καταστράφηκε σε μία φωτιά στη διάρκεια του πολέμου με αποτέλεσμα η δίκη του να καθυστερήσει. Ο πόλεμος στο μεταξύ τελείωσε και ο Βάιξλερ κατάφερε να μείνει ζωντανός και να καταθέσει για το έγκλημα πολέμου στο Κοντομαρί.
Συγκεκριμένα στην γραπτή κατάθεση του στη Δίκη της Νυρεμβέργης με ημερομηνία 11 Νοεμβρίου 1945 ο Βάιξλερ περιέγραψε με λεπτομέρειες την ημέρα της Σφαγής στο Κοντομαρί και παρέδωσε ως αποδεικτικό του εγκλήματος τις φωτογραφίες. Στην κατάθεσή του υποστήριξε ότι ο ίδιος ο Χέρμαν Γκέρινγκ, το νούμερο 2 του ναζιστικού καθεστώτος μετά τον Χίτλερ, έδωσε την εντολή για την Σφαγή στο Κοντομαρί.
Κατονόμασε τον λοχαγό των Γερμανών αλεξιπτωτιστών, Χορστ Τρέμπες ως επικεφαλής των εκτελέσεων. Όπως ανέφερε ο Βάιξλερ, λίγες ημέρες μετά τις εκτελέσεις ο Γκέρινγκ παρασημοφόρησε τον Τρέμπες για την «ανδρεία» που επέδειξε με τη δολοφονία αμάχων στην Κρήτη.
Το μυστήριο με τις φωτογραφίες εκτελέσεων
Ακόμη και σήμερα, όμως, o Βάιξλερ έχει αρκετά σκοτεινά σημεία. Γνωρίζουμε ότι εργαζόταν από το 1939 ως ανταποκριτής προπαγάνδας για τη Βέρμαχτ και πιθανότατα ανήκε στον έμπιστο κύκλο φωτογράφων των ναζί. Στην κατάθεση του στη δίκη της Νυρεμβέργης αρνήθηκε να δώσει λεπτομέρειες σχετικά με το πώς, γιατί και υπό ποιού τις εντολές φωτογράφησε τη σφαγή. «Δεν θα περιγράψω τον τρόπο με τον οποίο μπόρεσα να τραβήξω τις φωτογραφίες που αναφέρθηκαν παραπάνω», ανέφερε ο Βάιξλερ.
Επιβεβαίωσε ότι του πήραν τα αρνητικά αλλά δεν κατονόμασε ποιος το έκανε.
«Μπόρεσα να δώσω τα αρνητικά των φωτογραφιών μου σε έναν φίλο στην Αθήνα,
ο οποίος μου φύλαξε αντίγραφα. Παρά το γεγονός ότι το αρχικό φιλμ μου κατασχέθηκε από τους ανωτέρους μου και ότι έπρεπε να υπογράψω δήλωση ότι δεν είχα αντίγραφα, μπόρεσα να φυλάξω αντίγραφα και να τα χρησιμοποιήσω αργότερα σε δραστηριότητες εναντίον του Χίτλερ και του καθεστώτος του», υποστήριξε ο Βάιξλερ.
Οι φωτογράφοι των ναζιστικών στρατευμάτων που κατέγραφαν εγκλήματα πολέμου εντάσσονταν σε δύο κατηγορίες. Η πρώτη αφορούσε φωτογράφους που ανήκαν στις λεγόμενες Μονάδες Προπαγάνδας και υπάγονταν απευθείας στο υπουργείο Προπαγάνδας του Γ’ Ράιχ υπό τον Γιόσεφ Γκέμπελς. Οι προπαγανδιστές του Γέμπελς τους προέτρεπαν να φωτογραφίζουν την καθημερινή ζωή και τις μάχες των Γερμανών για να ενισχύουν το προπαγανδιστικό αφήγημα των ναζί.
Σε κάποιους από αυτούς δινόταν ειδική άδεια να φωτογραφίσουν εκτελέσεις μέχρι και λίγο πριν τα γερμανικά στρατεύματα ανοίξουν πυρ και σκοτώσουν αμάχους ή αντιστασιακούς. Στη συνέχεια οι φωτογραφίες αυτές λογοκρίνονταν από το ναζιστικό καθεστώς και συνήθως έπαιρναν τα αρνητικά από τον φωτογράφο. Το μυστήριο είναι το πού κατέληγαν αυτά τα αρνητικά και ποια σκοπιμότητα εξυπηρετούσαν.
Κάποιοι άλλοι φωτογράφοι των ναζί, που έχαιραν της απολύτου εμπιστοσύνης του Γ’ Ράιχ, είχαν άδεια για να φωτογραφήσουν πριν και κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης αλλά και μετά, τις σορούς των θυμάτων. Ήταν σχετικά νέοι και αμέσως τους έπαιρναν τα αρνητικά των φωτογραφιών. Ο Βάιξλερ, όπως μαρτυρούν οι φωτογραφίες του, ανήκε σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία μέχρι που αποφάσισε να μιλήσει και να δημοσιοποιήσει τις φωτογραφίες.
Αν το έκανε από τύψεις ή απλώς φοβήθηκε μήπως διωχθεί ποινικά δεν το γνωρίζει κανείς. Το βέβαιο είναι οι φωτογραφίες από το Κοντομαρί, όπως και αυτές της Καισαριανής, είναι σπάνια ντοκουμέντα, τα οποία εντοπίζονται εξαιρετικά δύσκολα.
