Παρά τη θεαματική πρόοδο της ανθρωπότητας στην επιστήμη και την τεχνολογία, με τις τεράστιες ποσότητες πληροφοριών να είναι πλέον διαθέσιμες με ένα απλό κλικ, τα ταξίδια μεταξύ ηπείρων να πραγματοποιούνται μέσα σε λίγες ώρες και την αποκωδικοποίηση του DNA να έχει γίνει πραγματικότητα, το παρελθόν εξακολουθεί να κρύβει πολλά ανεξήγητα μυστήρια. Οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις αποδεικνύουν συχνά ότι οι αρχαίοι πολιτισμοί είχαν αναπτύξει γνώσεις και τεχνολογίες πολύ πιο σύνθετες από ό,τι θα μπορούσε κανείς να φανταστεί.
Μόνο μέσα στη φετινή χρονιά, ερευνητές έφεραν στο φως δηλητήρια που χρησιμοποιούσαν οι πρώτοι Homo sapiens, ξύλινα εργαλεία κατασκευασμένα από πρώιμους ανθρωπίδες, εντυπωσιακά οργανωμένες πλατείες, αναβαθμίδες και άλλα αρχιτεκτονικά επιτεύγματα των Μάγια, αλλά και ένα επιτραπέζιο παιχνίδι ηλικίας αρκετών αιώνων.
Τέτοιου είδους ευρήματα προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο ζωής των προγόνων μας, τη λειτουργία των κοινωνιών τους και τα στοιχεία που εξακολουθούν να συνδέουν την ανθρωπότητα, όπως τονίζουν οι New York Times. Ωστόσο, αρκετά αντικείμενα που ανακαλύπτονται προκαλούν περισσότερα ερωτήματα από όσα απαντούν, αναγκάζοντας τους επιστήμονες να ξεκινήσουν μακροχρόνιες έρευνες, προκειμένου να κατανοήσουν τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας τους.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι προσπάθειες αυτές έχουν αποδώσει καρπούς. Οι ερευνητές έχουν καταφέρει να εξηγήσουν τι έκανε τον χάλυβα της Δαμασκού τόσο ανθεκτικό και δύσκολο να θρυμματιστεί, να αποκρυπτογραφήσουν το περιεχόμενο των Χειρογράφων της Νεκράς Θάλασσας, να εντοπίσουν πού βρισκόταν μια χαμένη τοιχογραφία του Λεονάρντο ντα Βίντσι και να διαβάσουν μια γλώσσα της προμαγιανικής Αμερικής.
«Υπάρχουν απλώς πολύ μεγάλα στάδια δοκιμών, παιχνιδιού και πειραματισμού», ανέφερε η Σίλβια Φεράρα, φιλόλογος στο Πανεπιστήμιο της Μπολόνια στην Ιταλία, περιγράφοντας τη διαδικασία ανακάλυψης νέων στοιχείων για τον αρχαίο κόσμο.
Παρά τις προσπάθειες των ειδικών, υπάρχουν ακόμη επτά σημαντικές αρχαίες τεχνολογίες και καινοτομίες που παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανεξήγητες.
Το υγρό πυρ των Βυζαντινών
Το υγρό πυρ ήταν ένα εμπρηστικό όπλο που αναπτύχθηκε από τους Βυζαντινούς τον 7ο αιώνα. Σύμφωνα με τις ιστορικές περιγραφές, το τρομερό αυτό όπλο που χρησιμοποιούνταν στις ναυμαχίες μπορούσε να συνεχίσει να καίγεται ακόμα και όταν ερχόταν σε επαφή με το νερό, γεγονός που το καθιστούσε ιδιαίτερα αποτελεσματικό απέναντι στα εχθρικά πλοία που απειλούσαν την Κωνσταντινούπολη και άλλες αρχαίες πόλεις με λιμάνια. Μια ουσιαστικά παρόμοια ουσία, με πράσινες φλόγες, εμφανίστηκε και στην τηλεοπτική σειρά του HBO «Game of Thrones».
Γύρω στο 800 μ.Χ., ο μοναχός Θεοφάνης ο Ομολογητής, ο οποίος κατέγραφε τη βυζαντινή ιστορία, περιέγραψε την τύχη των εχθρικών πλοίων που δέχονταν επίθεση με υγρό πυρ. Όπως έγραψε, ορισμένα παρασύρθηκαν φλεγόμενα προς τα θαλάσσια τείχη, άλλα βυθίστηκαν μαζί με τα πληρώματά τους, ενώ άλλα παρασύρθηκαν στις φλόγες μέχρι τα νησιά Ωξεία και Πλατεία.
Το όπλο χρησιμοποιήθηκε για περισσότερα από 500 χρόνια και, σύμφωνα με ιστορικά έγγραφα, συνέβαλε στη νίκη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας σε πολλές μάχες. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου εγκαταλείφθηκε και η συνταγή παρασκευής του χάθηκε.
Με βάση συγκρίσεις με σύγχρονα εύφλεκτα υλικά και τους φυσικούς πόρους που υπήρχαν στην περιοχή, οι ερευνητές εκτιμούν ότι το υγρό πυρ παρασκευαζόταν με επεξεργασία εύφλεκτων υλικών, όπως το πετρέλαιο ή ο άνθρακας. Οι ιδιότητες και η χρήση του εκτιμάται ότι είχαν ομοιότητες με εκείνες του σημερινού ναπάλμ. Το τελικό μείγμα πιθανότατα εκτοξευόταν μέσω ενός χάλκινου ακροφυσίου, προκαλώντας άμεση ανάφλεξη σε οτιδήποτε ερχόταν σε επαφή μαζί του.
Παρά τις σχετικές θεωρίες, η ακριβής σύνθεσή του παραμένει άγνωστη, όπως και οι λόγοι για τους οποίους έπαψε να χρησιμοποιείται. Ορισμένοι ιστορικοί εκτιμούν ότι η σταδιακή απώλεια εδαφών από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία δυσκόλεψε την πρόσβαση στα απαραίτητα συστατικά. Άλλοι θεωρούν ότι η μυστική συνταγή ήταν γνωστή σε τόσο περιορισμένο αριθμό ανθρώπων, ώστε χάθηκε μαζί με τον θάνατό τους. Υπάρχει επίσης η άποψη ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία εξελίχθηκε ή αντικαταστάθηκε από κάποιο άλλο, αποτελεσματικότερο όπλο.
«Στο τέλος της ημέρας, αυτό που έχουμε είναι μια αρκετά ασαφής εικόνα», δήλωσε ο Μάικλ Φούλτον, ιστορικός και αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο Γουέστερν του Καναδά, στο Οντάριο.
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων
Τα μυστικά του Μηχανισμού των Αντικυθήρων άρχισαν να αποκαλύπτονται σταδιακά, μετά την ανακάλυψη ενός αρχαίου ναυαγίου κοντά σε ελληνικό νησί το 1901. Δύτες που εξερευνούσαν το ναυάγιο ανέσυραν ένα φαινομενικά ασήμαντο κομμάτι ξύλου και μπρούντζου, το οποίο ήταν καλυμμένο με παχιές επικαθίσεις. Χρειάστηκε να περάσουν περίπου 50 χρόνια μέχρι να διαπιστωθεί ότι στο εσωτερικό του κρυβόταν ένας μηχανισμός εκπληκτικής πολυπλοκότητας.
Στη συνέχεια, μια διεθνής ομάδα ερευνητών χρησιμοποίησε ακτίνες Χ και προηγμένες τεχνικές απεικόνισης για να εξετάσει τα διαβρωμένα θραύσματα και να αποκαλύψει την πραγματική τεχνολογική του αξία. Οι ειδικοί τον χαρακτήρισαν ως τον αρχαιότερο γνωστό υπολογιστή στον κόσμο.
Ο μηχανισμός χρονολογείται στον 2ο αιώνα π.Χ. και διέθετε δεκάδες μπρούντζινα γρανάζια και καντράν, μέσω των οποίων μπορούσε να αναπαραστήσει με εξαιρετική ακρίβεια τις κινήσεις του ηλιακού συστήματος. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι μπορούσε να προβλέπει όχι μόνο τις κινήσεις της Σελήνης και των πλανητών, αλλά και τις ηλιακές εκλείψεις.
Η συγκεκριμένη δυνατότητα ενδέχεται να είχε ιδιαίτερη κοινωνική σημασία. Οι αρχαίοι Έλληνες αντιμετώπιζαν τις ηλιακές εκλείψεις ως εξαιρετικά κακούς οιωνούς, σε τέτοιο βαθμό ώστε ακόμα και οι βασιλιάδες να φοβούνται. Η δυνατότητα πρόβλεψης τέτοιων ουράνιων φαινομένων πολύ πριν από την εμφάνισή τους σήμαινε ότι οι άνθρωποι μπορούσαν να γνωρίζουν εκ των προτέρων πότε θα συνέβαιναν γεγονότα που αποδίδονταν στη βούληση των θεών.
Η ανθρωπότητα χρειάστηκε να περιμένει μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα για να κατασκευάσει αστρονομικά όργανα αντίστοιχης πολυπλοκότητας, καθώς και πραγματικούς αναλογικούς υπολογιστές. Αυτό συνέβη λίγο πριν από την ανακάλυψη του εντυπωσιακού αρχαίου αντικειμένου στις ελληνικές ακτές.
Σήμερα, ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων εξακολουθεί να κρύβει πολλά μυστικά και να προκαλεί επιστημονικές διαφωνίες. Μόνο το ένα τρίτο του αρχικού μηχανισμού έχει διασωθεί μέχρι τις ημέρες μας, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη, την εξαγωγή απόλυτα ασφαλών συμπερασμάτων για όλες τις δυνατότητές του.
Παρ’ όλα αυτά, ο ιστορικός του Πανεπιστημίου Γέιλ, Ντέρεκ Τζ. ντε Σόλα Πράις, ο οποίος πραγματοποίησε από τις πρώτες μελέτες του μηχανισμού, είχε δηλώσει το 1959 ότι η ανακάλυψή του ήταν «σαν να ανοίγεις μια πυραμίδα και να βρίσκεις μέσα μια ατομική βόμβα». Συνειδητοποιώντας το εντυπωσιακό επίπεδο προόδου των αρχαίων Ελλήνων, πρόσθεσε ότι «είναι λίγο τρομακτικό».
Τα κίπου των Ίνκας
Τα κίπου, γνωστά και ως κίπου ή κίπους, θυμίζουν έναν συνδυασμό διακοσμητικής πλεκτής κατασκευής και άβακα. Πρόκειται για ένα σύστημα από ίνες και κορδόνια, στα οποία υπάρχουν προσεκτικά τοποθετημένοι κόμποι, που κρέμονται από ένα κεντρικό νήμα.
Στη δυτική Νότια Αμερική, πολύ πριν από την εμφάνιση των φωνητικών συστημάτων γραφής στην περιοχή, αυτά τα υφαντά αντικείμενα χρησιμοποιούνταν για την καταγραφή πληροφοριών και την αφήγηση ιστοριών. Η πρώτη γνωστή χρήση τους αποδίδεται στην Αυτοκρατορία των Ουάρι, μεταξύ του 600 μ.Χ. και του τέλους της πρώτης χιλιετίας, ενώ αργότερα αξιοποιήθηκαν και από τους Ίνκας.
Σε ορισμένες κοινότητες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα, αν και η ευρύτερη διάδοσή τους περιορίστηκε μετά την ισπανική κατάκτηση της Αυτοκρατορίας των Ίνκας. Ωστόσο, τα παλαιότερα παραδείγματα που έχουν ανακαλυφθεί σε αρχαιολογικούς χώρους σε ολόκληρη την περιοχή των Άνδεων δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί πλήρως.
Οι πρώτοι ερευνητές θεωρούσαν ότι τα κίπου αποτελούσαν προσωπικά βοηθήματα μνήμης, τα οποία δημιουργούσε κάθε άτομο για δική του χρήση. Το 1923, όμως, ο Αμερικανός μαθηματικός, Λέσλι Λίλαντ Λοκ, δημοσίευσε τα ευρήματά του, σύμφωνα με τα οποία οι κόμποι στα νήματα φαίνεται ότι κωδικοποιούσαν αριθμούς. Οι πληροφορίες αυτές ενδεχομένως αφορούσαν στατιστικά δεδομένα, όπως οι αποδόσεις των καλλιεργειών ή οι απογραφές πληθυσμού.
Νεότερες έρευνες, ωστόσο, υποδεικνύουν ότι το σύστημα μπορεί να περιείχε και πιο ποιοτικές πληροφορίες σχετικά με τα συγκεκριμένα μεγέθη, αλλά και τους ανθρώπους που τα κατέγραφαν.
«Από τη σημερινή μας οπτική, πολλές από τις απαντήσεις που έδωσαν οι ερευνητές πριν από 100 χρόνια με μεγάλη βεβαιότητα αποδείχτηκαν εντυπωσιακά λανθασμένες», ανέφερε ο Μανουέλ Μεντράνο, ιστορικός της Λατινικής Αμερικής στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, αναφερόμενος στα συμπεράσματα των πρώτων ερευνητών των κίπου, όπως ο δρ Λοκ.
Σήμερα, επιστήμονες όπως η ανθρωπολόγος Σαμπίν Χάιλαντ από το Πανεπιστήμιο του Σεντ Άντριους στη Σκωτία συνεργάζονται με αυτόχθονες κοινότητες που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν παραλλαγές του συστήματος. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα στοιχεία που διατηρούνται μέσα από αυτή τη ζωντανή παράδοση ενδέχεται να αποτελέσουν το κλειδί για την αποκρυπτογράφηση των πιο σύνθετων μηνυμάτων που κρύβουν τα αρχαία κίπου.
Το παντζαγκάν
Μία από τις ελάχιστες ιστορικές αναφορές σε μια άγνωστη πολεμική τεχνολογία, γνωστή ως παντζαγκάν, εντοπίζεται στο έργο «Η Ιστορία του αλ-Ταμπαρί», το οποίο χρονολογείται στο 915 μ.Χ.
Στο συγκεκριμένο ιστορικό έργο παρατίθεται η δήλωση ενός στρατηγού της Αυτοκρατορίας των Σασσανιδών: «Όταν σας δώσω την εντολή να πυροβολήσετε, εξαπολύστε εναντίον τους γρήγορα μια ομοβροντία πέντε βελών». Το παντζαγκάν φέρεται να χρησιμοποιούνταν από το ιππικό της Σασσανιδικής Αυτοκρατορίας μεταξύ του 3ου και του 7ου αιώνα μ.Χ. και επέτρεπε την εκτόξευση πέντε βελών ταυτόχρονα. Σύμφωνα με τους ιστορικούς, η συγκεκριμένη δυνατότητα συνέβαλε στην κυριαρχία της αυτοκρατορίας στον πολιορκητικό πόλεμο στις περιοχές που σήμερα αντιστοιχούν στο Ιράν και το Ιράκ.
Ωστόσο, ο τρόπος λειτουργίας του εξακολουθεί να αποτελεί μυστήριο. Οι Σασσανίδες κυβέρνησαν πριν από περίπου 1.800 έως 1.375 χρόνια, ενώ στο διάστημα που μεσολάβησε πολλά ιστορικά έγγραφα χάθηκαν ή καταστράφηκαν. Επιπλέον, δεν έχει διασωθεί κανένα αρχαιολογικό αντικείμενο που να συνδέεται με τη συγκεκριμένη τεχνολογία. Για να κατανοήσουν καλύτερα το παντζαγκάν, οι ιστορικοί ξεκινούν συνήθως από την ίδια την ονομασία του. Η λέξη προέρχεται από τη μέση περσική λέξη «παντζ», που σημαίνει πέντε.
Αρχαίες ιστορίες, όπως η περιγραφή μιας μάχης το 684 μ.Χ. στην πόλη Βασόρα, προσφέρουν ορισμένες επιπλέον πληροφορίες για τη χρήση του. Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη αφήγηση, 400 Πέρσες ιππείς εκτόξευσαν 2.000 βέλη μέσα σε μία μόνο ομοβροντία. Παρά τα στοιχεία αυτά, οι ιστορικοί διαφωνούν για το αν ο όρος περιέγραφε μια συγκεκριμένη τεχνική χρήσης του τόξου ή ένα ξεχωριστό όπλο.
«Πρόκειται ουσιαστικά για μια αντιπαράθεση ανάμεσα στο ενδεχόμενο να ήταν μια μέθοδος τεντώματος του τόξου, κάτι που θεωρώ εξαιρετικά απίθανο, και στο ενδεχόμενο να ήταν κάποιο είδος βαλλίστρας ή τόξου με μηχανισμό», δήλωσε ο Καβέχ Φαρούχ, ανεξάρτητος ιστορικός που μελετά το ιππικό των Σασσανιδών.
Ο ίδιος παραδέχεται ότι το μυστήριο ενδέχεται να μην επιλυθεί ποτέ. Ωστόσο, εκτιμά ότι το παντζαγκάν μπορεί να ήταν ένα όπλο παρόμοιο με τη βαλλίστρα, μια τεχνολογία που είχε εμφανιστεί στην Κίνα ήδη από τον 6ο ή τον 7ο αιώνα π.Χ., αλλά διέθετε έναν μηχανισμό που έμοιαζε με φυσίγγιο και μπορούσε να συγκρατεί πολλά βέλη ταυτόχρονα.
Το σίλφιο
Για τους αρχαίους Έλληνες και τους Ρωμαίους, το σίλφιο δεν ήταν απλώς ένα φυτό, αλλά ένα ιδιαίτερα πολύτιμο αγαθό, για το οποίο ολόκληρη η αυτοκρατορία έδειχνε τεράστιο ενδιαφέρον. Η εκτεταμένη χρήση του για διατροφικούς και φαρμακευτικούς σκοπούς φαίνεται πως συνέβαλε τελικά στην εξαφάνισή του.
Το πολυτιμότερο στοιχείο του φυτού ήταν μια χρυσαφένια ρητίνη, η οποία έρεε από τον βλαστό και τις ρίζες ενός άγριου φυτού της Βόρειας Αφρικής. Το συγκεκριμένο είδος αντιστεκόταν έντονα στις προσπάθειες καλλιέργειάς του, ενώ δεν πρέπει να συγχέεται με τα φυτά που μοιάζουν με ηλιοτρόπια και συναντώνται στα λιβάδια της Βόρειας Αμερικής.
Αρχικά συλλεγόταν στη Βόρεια Αφρική, ενώ αργότερα χρησιμοποιήθηκαν και ασθενέστερες ποικιλίες που προέρχονταν από τη Συρία. Το φυτό αναπτυσσόταν αποκλειστικά σε μια στενή, ακαλλιέργητη λωρίδα γης γύρω από την Κυρήνη, μια αρχαία ελληνική πόλη στην περιοχή της σημερινής ανατολικής Λιβύης.
Επειδή δεν μπορούσε να καλλιεργηθεί συστηματικά, παρέμεινε ένα σπάνιο και εξαιρετικά ακριβό προϊόν πολυτελείας, το οποίο πωλούνταν στην τιμή του αργύρου, ανάλογα με το βάρος του. Ο Ιούλιος Καίσαρας, μάλιστα, φέρεται να είχε αποθηκεύσει περισσότερα από 450 κιλά του φυτού στο ρωμαϊκό δημόσιο ταμείο, μαζί με τα αποθέματα χρυσού του κράτους. Οι καρποί του, που είχαν σχήμα καρδιάς, συνδέθηκαν επίσης με τη φήμη του φυτού ως μέσου αντισύλληψης.
Οι εύποροι λάτρεις της γαστρονομίας πλήρωναν τεράστια ποσά για να χρησιμοποιήσουν τον έντονα αρωματικό χυμό του σίλφιου σε εξωτικά μαγειρευτά φαγητά. Η χρήση του περιγράφεται στο έργο «Απίκιος», μια συλλογή συνταγών του 1ου αιώνα μ.Χ., η οποία αποτελεί την κύρια πηγή πληροφοριών για την υψηλή γαστρονομία της αρχαίας Ρώμης. Σε αυτό περιγράφεται, μεταξύ άλλων, η χρήση του συγκεκριμένου καρυκεύματος για την επικάλυψη ολόκληρων παπαγάλων και φλαμίνγκο με μια πλούσια σάλτσα από χουρμάδες και ξίδι.
Η γεύση του σίλφιου φαίνεται ότι έμοιαζε με εκείνη των πράσων και του σκόρδου. Σύγχρονοι της εποχής συγγραφείς εξυμνούσαν τη μοναδική, μοσχομυριστή οσμή του και την έντονη γεύση που άφηνε στον ουρανίσκο.
Το κατά πόσο η υπερεκμετάλλευση από τον άνθρωπο οδήγησε πράγματι στην εξαφάνισή του εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ιστορικής συζήτησης. Ο ανεξάρτητος αρχαιολογικός ερευνητής Γενς Γιάκομπσον υποστηρίζει ότι οι περιβαλλοντικές αλλαγές στην περιοχή, η υπερβόσκηση και οι συνοριακές συγκρούσεις κοντά στη Λιβύη, γύρω στον 1ο αιώνα μ.Χ., ενδέχεται να οδήγησαν τις κοινότητες στην εγκατάλειψη της καλλιέργειάς του.
Η εξαφάνιση του φυτού, ωστόσο, φαίνεται ότι δεν μπορούσε πλέον να αποτραπεί. Όπως επισημαίνει η αρχαιολόγος Έρικα Ρόουαν από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος είχε παρατηρήσει την εξαφάνισή του κατά τη διάρκεια της δικής του ζωής. Πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των ορίων που θέτει η φύση απέναντι στην ανθρώπινη απληστία.
Νεότερες θεωρίες υποστηρίζουν ότι το σίλφιο μπορεί να εξακολουθεί να υπάρχει σε κάποια άγνωστη μορφή, με τους ερευνητές να στρέφουν την προσοχή τους σε ένα είδος του γένους Φέρουλα που ανακαλύφθηκε ξανά στην Τουρκία. Σε κάθε περίπτωση, η ιστορία του παραμένει μια προειδοποίηση για τις συνέπειες της υπερβολικής εκμετάλλευσης ενός φυσικού πόρου.
Η αρχαία τεχνική της υφαντικής με πλακίδια
Κατά την εποχή των Βίκινγκ, μια πολύχρωμη διακοσμητική ταινία ή μια χρυσή υφαντή μπορντούρα ραμμένη στην άκρη ενός χιτώνα, καθώς και ένα αντίστοιχο διακοσμητικό στοιχείο που φοριόταν ως κορδέλα στο κεφάλι ή ως ζώνη, μπορούσε να υποδηλώνει την υψηλή κοινωνική θέση του κατόχου του.
Για την κατασκευή αυτών των περίτεχνων υφαντών, οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν μια τεχνική που σήμερα έχει σε μεγάλο βαθμό χαθεί: την υφαντική με πλακίδια. Η μέθοδος βασιζόταν στη χρήση λεπτών πλακιδίων, τα οποία διαχώριζαν και συστρέφαν τα νήματα, δημιουργώντας πυκνά υφαντά με ιδιαίτερα σύνθετα και ακριβή σχέδια.
Η τεχνική εμφανίστηκε κατά την Εποχή του Σιδήρου ή και νωρίτερα και εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε διάφορα μέρη του κόσμου. Ωστόσο, ορισμένα από τα παλαιότερα σχέδια που έχουν ανακαλυφθεί στο ανατολικό ημισφαίριο είναι τόσο περίπλοκα, ώστε οι ερευνητές δεν έχουν καταφέρει να κατανοήσουν πλήρως τον τρόπο με τον οποίο κατασκευάστηκαν.
Η ιστορικός υφασμάτων, Λίζε Ρέντερ Κνούντσεν, προσπαθεί εδώ και δεκαετίες να αποκωδικοποιήσει αυτά τα περίτεχνα σχέδια. Η έρευνά της ξεκίνησε με μια χρυσή υφαντή ταινία της εποχής των Βίκινγκ, την οποία η ίδια και οι συνεργάτες της ήθελαν να αναπαραγάγουν.
«Διαπιστώσαμε ότι κανείς δεν γνώριζε πώς είχε κατασκευαστεί», ανέφερε.
Δοκιμάζοντας διαφορετικούς τρόπους διάταξης κάθε βελονιάς, κατάφερε τελικά να βρει μια μέθοδο που επέτρεπε τη δημιουργία μιας ταινίας με τις ίδιες λεπτομέρειες όπως το αρχικό εύρημα.
«Είναι σαν τότε που ήμουν μικρή και δεν είχαμε πολλή τηλεόραση ή κάτι παρόμοιο, οπότε προσπαθούσαμε να βρούμε τετράφυλλα τριφύλλια. Όσο περισσότερο το κάνεις, τόσο καλύτερα μαθαίνεις να εντοπίζεις τις ανωμαλίες», εξήγησε η δρ Ρέντερ Κνούντσεν.
Ωστόσο, η διαδικασία κατανόησης κάθε αρχαίου σχεδίου απαιτεί τεράστιο χρόνο. Η ίδια αφιέρωνε τουλάχιστον οκτώ ώρες την ημέρα στην προσπάθεια αναπαραγωγής τους, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά σχέδια για τα οποία κανείς δεν γνωρίζει τον ακριβή τρόπο κατασκευής τους.
Η γραφή Ρονγκορόνγκο στο Νησί του Πάσχα
Η γραφή Ρονγκορόνγκο αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αρχαιολογίας και ενδέχεται να αποδεικνύει ότι το Νησί του Πάσχα αποτέλεσε κέντρο ανάπτυξης της γραφής στην ανθρώπινη ιστορία.
Η γραφή, η οποία αποτυπώνει απευθείας τους ήχους μιας ομιλούμενης γλώσσας μέσω συμβόλων, θεωρείται ότι επινοήθηκε ανεξάρτητα μόνο λίγες φορές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι αρχαίοι πολιτισμοί της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου, της Κίνας και της Μεσοαμερικής. Ωστόσο, ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ένα ανεξήγητο σύστημα συμβόλων, το οποίο εντοπίστηκε σε ξύλινες πινακίδες που χρονολογούνται μεταξύ του 15ου και του 19ου αιώνα, μπορεί να αποδεικνύει ότι το Νησί του Πάσχα υπήρξε ακόμα μία περιοχή όπου αναπτύχθηκε αυτού του είδους η εφεύρεση.
Το Ρονγκορόνγκο χρησιμοποιούνταν στο απομακρυσμένο ηφαιστειογενές Νησί του Πάσχα, στα ανοικτά των ακτών της Χιλής. Εκεί, ο ιδιαίτερος πολιτισμός των Ράπα Νούι αποτυπώνεται και στα εντυπωσιακά πέτρινα κεφάλια που βρίσκονται διάσπαρτα κατά μήκος των ακτών του νησιού. Η συγκεκριμένη γραφή φαίνεται ότι προϋπήρχε της επαφής των Ράπα Νούι με άλλους πολιτισμούς που διέθεταν συστήματα γραφής, ακόμα και κατά δύο αιώνες. Ωστόσο, καθώς καμία από τις 27 πινακίδες που έχουν διασωθεί δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί, οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη βέβαιοι αν πρόκειται πράγματι για γραπτή γλώσσα ή για κάποιο διαφορετικό σύστημα καταγραφής πληροφοριών.
Η φιλόλογος, Σίλβια Φεράρα, και η ερευνητική της ομάδα αφιερώνουν τα τελευταία χρόνια στην κατασκευή τρισδιάστατων μοντέλων σχεδόν όλων των πινακίδων Ρονγκορόνγκο που υπάρχουν σήμερα. Στόχος είναι να καταστεί δυνατή η ακριβής μελέτη των περισσότερων από 3.800 κυματοειδών και εικονογραφικών συμβόλων που περιέχουν.
«Εάν πρόκειται για ένα πραγματικό σύστημα γραφής, τότε θα αποκρυπτογραφηθεί μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα», δήλωσε η δρ Φεράρα. «Όμως απαιτείται όλη αυτή η δουλειά. Ξέρετε, χρειάζεται μια ολόκληρη κοινότητα ανθρώπων». Η αποκρυπτογράφηση του Ρονγκορόνγκο θα μπορούσε να δώσει απαντήσεις για έναν πολιτισμό του οποίου η ιστορία εξακολουθεί να κρύβει σημαντικά κενά, ενώ παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν οι πινακίδες αποτελούν ένα από τα ελάχιστα παραδείγματα ανεξάρτητης ανάπτυξης της γραφής στην ανθρώπινη ιστορία.
