Ακατέργαστα λύματα από σχεδόν 40.000 κατοίκους και επιχειρήσεις διοχετεύονται απευθείας στη θάλασσα, καθώς, σύμφωνα με τον Guardian, το βρετανικό υπερπόντιο έδαφος του Γιβραλτάρ δεν διαθέτει –και δεν διέθετε ποτέ– εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων. Εδώ και δεκαετίες, ανεπεξέργαστα λύματα καταλήγουν στη Μεσόγειο από το νότιο άκρο της χερσονήσου, το Σημείο της Ευρώπης (Europa Point), όπου η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ υποστηρίζει ότι υπάρχουν «υψηλά επίπεδα φυσικής διασποράς».
Σε καταφύγιο άγριας ζωής τα λύματα
Η περιοχή υποτίθεται ότι αποτελεί καταφύγιο άγριας ζωής, ωστόσο «υγρά μαντηλάκια και πλαστικά απορρίμματα μπλέκονται στα φύκια και καλύπτουν τους βράχους», σύμφωνα με τον Λιούις Σταγκνέτο από το Nautilus Project, μια τοπική περιβαλλοντική οργάνωση.
Η ρύπανση από ακατέργαστα λύματα μπορεί να προκαλέσει τοξικές ανθίσεις φυκιών που αφαιρούν το οξυγόνο από το νερό, προκαλώντας ασφυξίας στην υδρόβια ζωή. Εκθέτει ψάρια και θαλάσσια θηλαστικά σε ένα «κοκτέιλ» χημικών ουσιών και πλαστικών που μπορούν να διαταράξουν την αναπαραγωγή και να βλάψουν την υγεία τους, ενώ θέτει σε κίνδυνο και τον άνθρωπο, μέσω της εξάπλωσης παθογόνων ανθεκτικών στα αντιβιοτικά.
Η κυβέρνηση ρίχνει ευθύνες στο αποχετευτικό σύστημα και στην Ισπανία
Το αποχετευτικό σύστημα του Γιβραλτάρ χρησιμοποιεί θαλασσινό νερό, ενώ το πόσιμο νερό προέρχεται από αφαλάτωση. Η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ αναφέρει ότι η αλατότητα «δημιουργεί ιστορικά προκλήσεις που δεν παρατηρούνται σε άλλες εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων παγκοσμίως». Υποστηρίζει επίσης ότι τα υγρά μαντηλάκια «που εμφανίζονται περιστασιακά στις παραλίες προέρχονται από εκροές στη γειτονική Ισπανία».
Οσμή… παραλείψεων από εταιρείες διαχείρισης
Το 2017, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο παραβίαζε τη νομοθεσία για τα λύματα, επειδή δεν προχωρούσε στην επεξεργασία των λυμάτων του Γιβραλτάρ. Ωστόσο, μετά το Brexit, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχασε κάθε δυνατότητα επιβολής μέτρων.
Οι προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος έχουν επανειλημμένα αποτύχει. Το 2018, η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ ανέθεσε σε κοινοπραξία της NWG Commercial Services (Northumbrian Water) και της Modern Water τον σχεδιασμό, την κατασκευή και τη λειτουργία μονάδας επεξεργασίας, όμως η συμφωνία κατέρρευσε όταν θυγατρική της Modern Water τέθηκε υπό εκκαθάριση.
«Αυτό είχε σημαντικό αντίκτυπο στην υλοποίηση αυτού του ζωτικής σημασίας έργου», δήλωσε εκπρόσωπος της κυβέρνησης του Γιβραλτάρ. Προκαταρκτικές συνομιλίες με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων «κατέρρευσαν επίσης ως άμεσο αποτέλεσμα της αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση», πρόσθεσε.
Τον Ιούνιο του 2025, η κυβέρνηση του Γιβραλτάρ ανέθεσε 25ετές συμβόλαιο στην εταιρεία Eco Waters για την κατασκευή μονάδας επεξεργασίας λυμάτων στο Σημείο της Ευρώπης. Έχουν ήδη ξεκινήσει οι προκαταρκτικές εργασίες σχεδιασμού και γεωτεχνικών μελετών, ενώ αίτηση πολεοδομικής άδειας κατατέθηκε τον Μάρτιο του 2026.
Η Northumbrian Water, η οποία συνεργαζόταν με την κυβέρνηση από το 2003 έως το 2024 μέσω της κοινοπραξίας AquaGib, επιχείρησε να πάρει αποστάσεις σχετικά με την αποτυχία της διαχείρισης των λυμάτων. Όπως ανέφερε, οι δραστηριότητές της «επικεντρώνονταν στην παροχή πόσιμου νερού» και δεν είχε ευθύνη για την καθημερινή λειτουργία.
«Η Northumbrian Water δεν ήταν ποτέ υπεύθυνη με οποιονδήποτε τρόπο για τη διαχείριση των λυμάτων στο Γιβραλτάρ», δήλωσε εκπρόσωπος. «Η συμμετοχή της ήταν ως μέτοχος και στρατηγικός εταίρος, όχι ως διαχειριστής ή ρυθμιστική αρχή. Όλες οι αποφάσεις σχετικά με τη διαχείριση των λυμάτων λαμβάνονταν από την κυβέρνηση του Γιβραλτάρ». Η AquaGib ανέφερε ότι λειτουργεί ορισμένους αντλιοσταθμούς που μεταφέρουν λύματα από χαμηλά σημεία στο κεντρικό αποχετευτικό σύστημα, αλλά «δεν είναι υπεύθυνη για τον κύριο αγωγό ή για οποιαδήποτε επεξεργασία λυμάτων».
Πολιτική διαμάχη για τις ευθύνες
Ο ίδιος ο κεντρικός αγωγός φαίνεται να βρίσκεται σε κακή κατάσταση. Πέρυσι, το αντιπολιτευόμενο κόμμα Gibraltar Social Democrats (GSD) κατήγγειλε ότι «δημοφιλείς τουριστικές περιοχές… υφίστανται ντροπιαστικά τη δυσοσμία ακατέργαστων λυμάτων», με τα απόβλητα «να διαρρέουν απευθείας μέσα από τα τείχη της πόλης… προκαλώντας ζημιά στο θαλάσσιο οικοσύστημα». Η κυβέρνηση απέδωσε το πρόβλημα σε δεκαετίες υποεπένδυσης, συμπεριλαμβανομένων περιόδων διακυβέρνησης του GSD.
Παράλληλα, η κυβέρνηση ανέφερε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη «ένα μεγάλο έργο για την τοποθέτηση νέων κεντρικών αγωγών αποχέτευσης σε φάσεις, ύψους 17, 4 εκατ. ευρώ», καθώς και «διάφορα έργα επένδυσης σωλήνων, τα οποία έχουν ενισχύσει και βελτιώσει τον βασικό αγωγό εντός των τειχών της πόλης». Όσον αφορά τις παραλίες, η κυβέρνηση υποστήριξε ότι «η βακτηριολογική ποιότητα των υδάτων μετράται τακτικά σε όλες τις παραλίες του Γιβραλτάρ… και τα τελευταία αποτελέσματα δείχνουν ότι όλες οι περιοχές κολύμβησης πληρούν τα κριτήρια εξαιρετικής ποιότητας».
Ο Χιούγκο Ταγκχολμ, διευθυντής της περιβαλλοντικής οργάνωσης Oceana UK, δήλωσε: «Το κοινό είναι εξοργισμένο που τα ποτάμια και οι θάλασσές μας αντιμετωπίζονται ως χώροι απόρριψης αποβλήτων. Πρόκειται για περιβαλλοντική και οικονομική αδικία, με τα αποτυπώματα των μεγάλων επιχειρήσεων να είναι εμφανή. Η κυβέρνηση πρέπει να αναλάβει δράση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό – οι θάλασσές μας χρειάζονται ουσιαστική προστασία από τη ρύπανση από λύματα και πλαστικά. Είναι καιρός να τερματιστεί αυτή η απαράδεκτη κατάσταση και να σταματήσει η απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων στη Μεσόγειο Θάλασσα».
