Λίγες φορές στην ιστορία μια ανθρώπινη παρέμβαση στη φύση είχε τόσο απρόβλεπτες συνέπειες. Στη δεκαετία του 1960, Σοβιετικοί επιστήμονες πήραν μια απόφαση που τότε φάνταζε ιδιοφυής: να μεταφέρουν τον γιγάντιο κόκκινο βασιλικό κάβουρα από τον βόρειο Ειρηνικό στη Θάλασσα του Μπάρεντς, με στόχο να δημιουργήσουν μια νέα, εξαιρετικά κερδοφόρα αλιευτική βιομηχανία.
Το σχέδιο πέτυχε… ίσως και περισσότερο απ’ όσο περίμεναν. Έξι δεκαετίες αργότερα, όμως, το είδος έχει εξαπλωθεί σε τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις της Ρωσίας και της Νορβηγίας, μετατρέποντας ένα οικονομικό πείραμα σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις βιολογικής εισβολής στη σύγχρονη θαλάσσια ιστορία.
Το πείραμα που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’60
Ο κόκκινος βασιλικός κάβουρας (Paralithodes camtschaticus) ζει φυσικά στη Θάλασσα του Μπέρινγκ και στον βόρειο Ειρηνικό. Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό οργανισμό, που μπορεί να ξεπεράσει το ένα μέτρο σε άνοιγμα ποδιών, διαθέτει βαρύ, αγκαθωτό κέλυφος και θεωρείται μία από τις ακριβότερες λιχουδιές θαλασσινών στον κόσμο.
Από το 1961 έως το 1969, Σοβιετικοί επιστήμονες μετέφεραν περίπου 1,5 εκατομμύριο προνύμφες, αλλά και χιλιάδες νεαρά και ενήλικα άτομα στον Κόλπο της Κόλα, κοντά στο Μουρμάνσκ. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένας νέος αλιευτικός πόρος που θα ενίσχυε την οικονομία των βόρειων παράκτιων περιοχών.
Αρχικά όλα έδειχναν να εξελίσσονται ιδανικά. Τα καβούρια προσαρμόστηκαν άμεσα στις νέες συνθήκες, άρχισαν να αναπαράγονται με επιτυχία και ο πληθυσμός τους αυξανόταν χρόνο με τον χρόνο.
Όταν ο «θησαυρός» έγινε πρόβλημα
Η μεγάλη επιτυχία αποδείχθηκε και το μεγαλύτερο πρόβλημα. Ο κόκκινος βασιλικός κάβουρας είναι παμφάγο είδος. Κινείται διαρκώς στον πυθμένα και τρέφεται σχεδόν με οτιδήποτε βρει μπροστά του: μύδια, αστερίες, σκουλήκια, μαλάκια, καρκινοειδή και άλλους οργανισμούς που αποτελούν τη βάση των τοπικών οικοσυστημάτων.
Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι στις περιοχές όπου εγκαταστάθηκε παρατηρήθηκε σημαντική μείωση της βιοποικιλότητας και της βιομάζας στον βυθό, ενώ οι επιπτώσεις επεκτάθηκαν και σε εμπορικά σημαντικά είδη ψαριών, είτε άμεσα είτε μέσω της διατάραξης της τροφικής αλυσίδας. Σήμερα εκτιμάται ότι ο πληθυσμός των ενήλικων καβουριών ξεπερνά τα 40 εκατομμύρια άτομα, έχοντας εξαπλωθεί από τις ρωσικές ακτές μέχρι μεγάλα τμήματα της βόρειας Νορβηγίας.
Εισβολέας αλλά και… κερδοφόρο προϊόν
Η ιστορία έχει και μια ειρωνική πλευρά. Παρότι το είδος θεωρείται εισβολικό και οι περιβαλλοντικές του επιπτώσεις προκαλούν ανησυχία, ο κόκκινος βασιλικός κάβουρας παραμένει εξαιρετικά πολύτιμος για την αλιευτική βιομηχανία. Η Νορβηγία και η Ρωσία διαχειρίζονται πλέον τον πληθυσμό του με διαφορετικές στρατηγικές: σε ορισμένες περιοχές εφαρμόζονται ποσοστώσεις ώστε να διατηρηθεί η εμπορική αλιεία, ενώ σε άλλες επιτρέπεται η πιο εντατική αλίευση προκειμένου να περιοριστεί η περαιτέρω εξάπλωσή του.
Έτσι, ένα σχέδιο που σχεδιάστηκε πριν από περισσότερα από 60 χρόνια για να ενισχύσει την οικονομία της Σοβιετικής Ένωσης εξακολουθεί μέχρι σήμερα να επηρεάζει τόσο τις οικονομίες των βόρειων χωρών όσο και την ισορροπία ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια οικοσυστήματα της Ευρώπης.
