Γράφει η Βασιλική (Βάσια) Καλαφάτη*
Ζούμε σε μια εποχή όπου σχεδόν όλα αμφισβητούνται. Θεσμοί, αξίες, πρότυπα και βεβαιότητες επαναπροσδιορίζονται με ταχύτητα που συχνά ξεπερνά την ικανότητα της κοινωνίας να αφομοιώσει τις αλλαγές. Μέσα σε αυτή τη διαρκή μετάβαση, υπάρχει ένας θεσμός που εξακολουθεί να αποτελεί το πιο σταθερό σημείο αναφοράς: η οικογένεια.
Η οικογένεια, με τη διαχρονική της μορφή, που βασίζεται στη σχέση μητέρας, πατέρα και παιδιών, υπήρξε επί αιώνες ο βασικός πυρήνας κοινωνικοποίησης του ανθρώπου. Εκεί γεννιούνται οι πρώτες σχέσεις εμπιστοσύνης, εκεί διαμορφώνονται οι αξίες του σεβασμού, της υπευθυνότητας και της αλληλεγγύης, εκεί το παιδί αποκτά τα πρώτα κοινωνικά ερεθίσματα που θα καθορίσουν τη μετέπειτα πορεία του.
Αυτό δεν αποτελεί ιδεολογική διακήρυξη.
Είναι μια διαπίστωση που επιβεβαιώνεται από δεκαετίες κοινωνιολογικής και αναπτυξιακής έρευνας: τα σταθερά οικογενειακά περιβάλλοντα συνδέονται, κατά μέσο όρο, με καλύτερες προοπτικές για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η σταθερότητα, η φροντίδα, η αγάπη και η υπεύθυνη γονεϊκότητα.
Η προστασία της οικογένειας, επομένως, δεν είναι μια συζήτηση που αφορά το παρελθόν. Είναι μια συζήτηση για το μέλλον. Είναι ζήτημα κοινωνικής συνοχής, δημοκρατικής σταθερότητας και εθνικής προοπτικής.
Και όμως, σήμερα η οικογένεια δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε. Όχι επειδή οι νέοι άνθρωποι δεν επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά, αλλά επειδή συχνά αισθάνονται ότι δεν μπορούν. Η οικονομική ανασφάλεια, η στεγαστική κρίση, η ακρίβεια, η δυσκολία συνδυασμού επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και η έλλειψη ουσιαστικών πολιτικών στήριξης καθιστούν τη δημιουργία οικογένειας μια ολοένα δυσκολότερη επιλογή.
Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται με ανησυχητική σαφήνεια στο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας μας. Λιγότερες γεννήσεις, γήρανση του πληθυσμού, μικρότερος ενεργός πληθυσμός και αυξανόμενη πίεση στο κοινωνικό κράτος. Το δημογραφικό δεν είναι απλώς ένας αριθμός σε έναν πίνακα στατιστικών. Είναι η εικόνα του αύριο.
Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί πολιτική βούληση. Χρειάζονται πολιτικές που θα επιτρέψουν στους νέους να δημιουργήσουν οικογένεια χωρίς να αισθάνονται ότι θέτουν σε κίνδυνο την οικονομική τους επιβίωση. Στήριξη της κατοικίας, φορολογικά κίνητρα, ενίσχυση της μητρότητας και της πατρότητας, ποιοτικές δομές προσχολικής φροντίδας και ένα εργασιακό περιβάλλον που δεν τιμωρεί όσους επιλέγουν να γίνουν γονείς.
Ως κοινωνιολόγος, θεωρώ ότι μια ώριμη κοινωνία δεν φοβάται να υπερασπιστεί τους θεσμούς που αποδεδειγμένα συμβάλλουν στη συνοχή της. Η ανάδειξη της οικογένειας με μητέρα, πατέρα και παιδιά ως ενός διαχρονικού κοινωνικού προτύπου δεν συνιστά αποκλεισμό ή απαξίωση οποιουδήποτε ανθρώπου. Συνιστά αναγνώριση της ιστορικής και κοινωνικής συμβολής ενός θεσμού που διαμόρφωσε γενιές πολιτών και εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για εκατομμύρια οικογένειες.
Η κοινωνία δεν έχει ανάγκη από ιδεολογικές αντιπαραθέσεις γύρω από την οικογένεια. Έχει ανάγκη από πολιτικές που θα την ενισχύσουν έμπρακτα. Γιατί χωρίς οικογένειες που μπορούν να μεγαλώσουν παιδιά με ασφάλεια, αγάπη και προοπτική, καμία κοινωνία δεν μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον της με αισιοδοξία.
Η προστασία της οικογένειας δεν είναι μια επιλογή που αφορά λίγους. Είναι υπόθεση όλων μας. Γιατί όταν η οικογένεια είναι ισχυρή, ισχυρότερη γίνεται και η κοινωνία.
*Η Βασιλική Καλαφάτη είναι
Πολιτικός Επιστήμονας – Πρόεδρος του φορέα Γνώση εν Πράξει
