Στέλιος Παπαγρηγορίου – CNN Greece
Το εμβληματικό μυθιστόρημα «Το Κουρδιστό Πορτοκάλι» (A Clockwork Orange) του Άντονι Μπέρτζες θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα του 20ού αιώνα, όμως πίσω από τη σκοτεινή ιστορία του κρύβεται μια βαθιά προσωπική τραγωδία που σημάδεψε για πάντα τον συγγραφέα.
Το βιβλίο, που κυκλοφόρησε το 1962 και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ το 1971, γεννήθηκε μέσα από τον πόνο που προκάλεσε στον Μπέρτζες η άγρια επίθεση που δέχθηκε η πρώτη του σύζυγος, Λιν Μπέρτζες, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η επίθεση που άλλαξε τη ζωή του
Το 1944, ενώ ο Άντονι Μπέρτζες υπηρετούσε στον βρετανικό στρατό, η έγκυος σύζυγός του επέστρεφε από την εργασία της στο Υπουργείο Πολεμικών Μεταφορών στο Λονδίνο όταν δέχθηκε επίθεση από τέσσερις λιποτάκτες Αμερικανούς στρατιώτες.
Οι δράστες προσπάθησαν να τη ληστέψουν και, όταν εκείνη αντιστάθηκε για να προστατεύσει τη βέρα της, τη χτύπησαν άγρια. Η επίθεση είχε τραγικές συνέπειες, καθώς έχασε το παιδί που κυοφορούσε. Σύμφωνα με τον ίδιο τον συγγραφέα, το ψυχολογικό τραύμα δεν την εγκατέλειψε ποτέ και επηρέασε ολόκληρη την υπόλοιπη ζωή της. Η Λιν πέθανε το 1968, σε ηλικία μόλις 47 ετών, από ηπατική ανεπάρκεια, έπειτα από χρόνια προβλημάτων με το αλκοόλ.
Ένα βιβλίο ως τρόπος να ξορκίσει τον πόνο
Ο Άντονι Μπέρτζες παραδέχθηκε αργότερα ότι έγραψε «Το Κουρδιστό Πορτοκάλι» ως μια προσπάθεια να «ξορκίσει» τους εφιάλτες που του είχε αφήσει εκείνη η οικογενειακή τραγωδία. Μέσα από τον πρωταγωνιστή Άλεξ και τη βίαιη συμμορία του, ο συγγραφέας δεν επιδίωκε να εξυμνήσει τη βία, αλλά να εξερευνήσει τη σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης φύσης και κυρίως το διαχρονικό δίλημμα ανάμεσα στην ελεύθερη βούληση και στον κρατικό έλεγχο. Για τον Μπέρτζες, ακόμη και ο πιο βίαιος άνθρωπος πρέπει να έχει το δικαίωμα της επιλογής. Η επιβολή της «καλοσύνης» μέσω πλύσης εγκεφάλου, όπως συμβαίνει στο βιβλίο, αποτελούσε μια ακόμη πιο επικίνδυνη μορφή βίας.
Η επιτυχία που μετατράπηκε σε βάρος
Αρχικά ο συγγραφέας είχε εκφράσει τον θαυμασμό του για την κινηματογραφική μεταφορά του Στάνλεϊ Κιούμπρικ, χαρακτηρίζοντάς την τεχνικά άρτια και δημιουργική.
Ωστόσο, μετά την τεράστια επιτυχία της ταινίας, άλλαξε στάση. Η δημόσια συζήτηση που ακολούθησε, με πολλούς να κατηγορούν το έργο ότι ενθαρρύνει τη νεανική βία, τον απογοήτευσε βαθιά. Ο ίδιος ένιωθε πως το μήνυμα του βιβλίου είχε παρερμηνευθεί, καθώς ποτέ δεν στόχευε στην εξύμνηση της εγκληματικότητας.
Σε τηλεοπτική συνέντευξή του το 1974 δήλωσε χαρακτηριστικά πως είχε κουραστεί να ταυτίζεται αποκλειστικά με το συγκεκριμένο έργο, εξηγώντας ότι το βιβλίο ήταν πρωτίστως μια φιλοσοφική μελέτη πάνω στο καλό, το κακό και την ανθρώπινη ελευθερία.
