FILE PHOTO: epa09986195 Sarcophaguses are presented to the media near a newly discovered burial site at Saqqara Necropolis in Giza, Egypt, 30 May 2022. EPA, KHALED ELFIQI
Μια ισπανοαιγυπτιακή ομάδα ανακάλυψε ένα απόσπασμα της Ιλιάδας του Ομήρου μέσα σε μια μούμια στην Οξύρρυγχο,αποκαλύπτοντας πώς αρχαία κείμενα επαναχρησιμοποιούνταν σε ταφικές πρακτικές και ρίχνοντας φως στην εξάπλωση της ελληνικής γραμματείας στη ρωμαϊκή Αίγυπτο.
Η Οξύρρυγχος είναι αρχαιολογική θέση στην Αίγυπτο, πιθανώς από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές θέσεις που ανακαλύφθηκαν. Τον τελευταίο αιώνα, η περιοχή γύρω από την Οξύρρυγχο ανασκάπτεται διαρκώς. Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνεται μια μεγάλη συλλογή παπυρικών κειμένων που χρονολογούνται από την εποχή της πτολεμαϊκής Αιγύπτου, και της περιόδου της ρωμαϊκής κατάκτησης.
Η πρόσφατη ανακάλυψη, την οποία ανακοίνωσε ο Σερίφ Φαθύ, από το Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, έγινε από τους αρχαιολόγους στην Αλ Μπαχνάσα [σύγχρονη ονομασία της αρχαίας Οξυρρύγχου] , περίπου 190 χιλιόμετρα νότια του Καΐρου, στο πλαίσιο συνεργασίας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και το Ινστιτούτο της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής.
Το εύρημα προήλθε από τον «τάφο 65», ένα υπόγειο ταφικό σύμπλεγμα το οποίο, παρά τις εμφανείς ενδείξεις αρχαίας σύλησης, διατήρησε έναν εντυπωσιακό αριθμό ταφικών αντικειμένων.
Οι διευθύντριες του έργου, Μαΐτε Μασκόρτ και Έστερ Πονς Μεγιάντο, κατέγραψαν μούμιες με επιδέσμους διακοσμημένους με γεωμετρικά μοτίβα και έντονα χρώματα, καθώς και πολύχρωμες ξύλινες σαρκοφάγους και μικρό αριθμό μεταλλικών αντικειμένων: τρία λεπτά φύλλα χρυσού και ένα κομμάτι χαλκού.
Τέτοια αντικείμενα αποτελούσαν μέρος του ταφικού προικιού, τυπικού της ελληνορωμαϊκής περιόδου, που προοριζόταν να καθοδηγεί τον νεκρό στη μετά θάνατον ζωή.
Ο καθηγητής Χασάν Αμέρ, επικεφαλής της αιγυπτιακής ομάδας ανασκαφών από το Πανεπιστήμιο του Καΐρου, δήλωσε ότι ο τάφος 65 επέτρεψε την ανασύνθεση της συναρπαστικής διαδικασίας συγχώνευσης των αιγυπτιακών ταφικών παραδόσεων με επιρροές από τον ελληνιστικό και ρωμαϊκό κόσμο.
Ομηρικό κείμενο μέσα σε μια μούμια;
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα προήλθε από μία από τις μούμιες: ένα θραύσμα παπύρου, αρχαίου υλικού γραφής, που διασώζει στίχους από το Βιβλίο II της Ιλιάδας, και συγκεκριμένα τον «Κατάλογο των Πλοίων», ένα μακροσκελές απόσπασμα που απαριθμεί τις ελληνικές δυνάμεις που έπλευσαν στην Τροία.
Ενώ οι πάπυροι βρίσκονται συνήθως στην Οξύρρυγχο, μία από τις σημαντικότερες τοποθεσίες για αρχαία ελληνικά κείμενα, η παρουσία τους μέσα σε μια μούμια είναι πολύ λιγότερο τυπική.
Αυτό καθιστά την ανακάλυψη μοναδική τόσο λογοτεχνικά όσο και ιστορικά.
Οι ειδικοί υποδεικνύουν ότι το θραύσμα πιθανότατα επαναχρησιμοποιήθηκε ως μέρος των περιτυλίξεων ή του καρτονάζ της μούμιας, μια κοινή πρακτική στην αρχαιότητα, όπου τα απορριπτόμενα κείμενα επαναχρησιμοποιούνταν κατά την προετοιμασία της ταφής αντί να τοποθετούνται για συμβολικό νόημα. Οι αιγυπτιακές αρχές σημείωσαν ότι το έργο εμπλουτίζει το ήδη πλούσιο αρχαιολογικό αρχείο της επαρχίας Αλ Μένια.
Αυτό το εύρημα χρονολογείται σε γενικές γραμμές στην ελληνορωμαϊκή περίοδο, όταν η Αίγυπτος δεχόταν ισχυρή πολιτιστική επιρροή από τον ελληνικό και τον μεταγενινό ρωμαϊκό κόσμο. Παρέχει σπάνια εικόνα για το πώς κυκλοφορούσε η κλασική λογοτεχνία σε καθημερινά πλαίσια, πολύ πέρα από τις βιβλιοθήκες της ελίτ. Ο Χεσάμ Αλ Λέιζι, Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, τόνισε ότι ο χώρος παρέχει νέες ενδείξεις για τις ταφικές τελετουργίες της Οξυρρύγχου κατά την ελληνορωμαϊκή περίοδο.
Οι αξιωματούχοι λένε επίσης ότι η ανακάλυψη προσθέτει στο αυξανόμενο αρχαιολογικό αρχείο της περιοχής Al Minya, ενισχύοντας παράλληλα τη μακροχρόνια φήμη της Οξυρρύγχου ως βασικής τοποθεσίας για την αποκάλυψη γραπτών ιχνών του αρχαίου μεσογειακού κόσμου κατά την Πτολεμαϊκή και Αυτοκρατορική περίοδο.
