Δημήτρης Δρίζος
Βαθιά στην Ανατολική Ανταρκτική, επιστήμονες ανέκτησαν πάγο που περιέχει μικροσκοπικές φυσαλίδες αέρα, οι οποίες παρέμειναν σφραγισμένες για περίπου 6 εκατομμύρια χρόνια. Τα δείγματα αυτά αποτελούν πλέον τον αρχαιότερο άμεσα χρονολογημένο πάγο που έχει συλλεχθεί ποτέ στη Γη και προσφέρουν στους ερευνητές μια εξαιρετικά καθαρή εικόνα για το πώς ήταν η ατμόσφαιρα του πλανήτη πριν από εκατομμύρια χρόνια.
Η ανακάλυψη έγινε στην περιοχή Allan Hills, όπου μια διεθνής ερευνητική ομάδα ανέλυσε τους πυρήνες πάγου και δημοσίευσε τα ευρήματά της το 2025 στο Proceedings of the National Academy of Sciences. Τα αποτελέσματα ξεπέρασαν κατά πολύ όσα περίμεναν οι επιστήμονες. Η ερευνητική ομάδα ανέφερε ότι ο πάγος επεκτείνει το «αρχείο» του κλίματος πολύ πιο πίσω χρονικά από οποιαδήποτε προηγούμενη άμεσα χρονολογημένη ανακάλυψη πάγου, δίνοντας πρόσβαση σε μια περίοδο της ιστορίας της Γης που παραμένει εξαιρετικά δύσκολο να μελετηθεί.
Μικροσκοπικές φυσαλίδες παγίδευσαν αρχαίο αέρα
Το υλικό που ανακτήθηκε δεν ήταν απλώς παγωμένο νερό. Μέσα στον πάγο υπήρχαν μικροσκοπικές φυσαλίδες που περιείχαν αρχαίο αέρα, ο οποίος είχε παραμείνει απομονωμένος για εκατομμύρια χρόνια. Όπως αναφέρεται στο Proceedings of the National Academy of Sciences, οι ερευνητές μελέτησαν τα χημικά ισότοπα που διατηρήθηκαν μέσα σε αυτές τις φυσαλίδες ώστε να ανασυνθέσουν τις περιβαλλοντικές συνθήκες εκείνης της μακρινής εποχής.
Η Sarah Shackleton, μία από τις επικεφαλής ερευνήτριες του Woods Hole Oceanographic Institution, περιέγραψε τη σημασία της ανακάλυψης λέγοντας: «Οι πυρήνες πάγου είναι σαν χρονομηχανές που επιτρέπουν στους επιστήμονες να δουν πώς ήταν ο πλανήτης μας στο παρελθόν. Οι πυρήνες από το Allan Hills μάς βοηθούν να ταξιδέψουμε πολύ πιο πίσω απ’ όσο φανταζόμασταν ότι ήταν δυνατό».
Στο εργαστήριο, η ομάδα μέτρησε τα χημικά ίχνη που διατηρήθηκαν στον παγιδευμένο αέρα και εντόπισε στοιχεία που δείχνουν ότι η περιοχή ψυχράνθηκε κατά περίπου 12 βαθμούς Κελσίου τα τελευταία 6 εκατομμύρια χρόνια. Οι ερευνητές σημείωσαν ότι το εύρημα συμφωνεί με προηγούμενες ενδείξεις πως η Γη ήταν θερμότερη εκείνη την περίοδο.
Το Allan Hills αποκάλυψε αρχαίο πάγο
Η ανάκτηση αρχαίου πάγου στην Ανταρκτική συνήθως απαιτεί γεωτρήσεις σε μεγάλα βάθη κάτω από την επιφάνεια. Σε άλλες περιοχές της Ανατολικής Ανταρκτικής, η εξαγωγή συνεχών αρχείων συχνά σημαίνει διάτρηση σε βάθη άνω των 2.000 μέτρων. Στο Allan Hills, όμως, η κατάσταση αποδείχθηκε εντελώς διαφορετική.
Η ομάδα πραγματοποίησε γεωτρήσεις σε βάθη μεταξύ 100 και 200 μέτρων κάτω από την επιφάνεια και ανέκτησε μακριούς κυλινδρικούς πυρήνες πάγου. Οι ερευνητές εξήγησαν ότι η τοπική γεωγραφία φαίνεται να έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Το ορεινό ανάγλυφο, σε συνδυασμό με την αργή κίνηση των πάγων, ώθησε σταδιακά πολύ παλαιότερα στρώματα προς τα πάνω, φέρνοντάς τα πολύ πιο κοντά στην επιφάνεια απ’ ό,τι συνήθως. Οι επιστήμονες εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν πλήρως γιατί τόσο αρχαίος πάγος διατηρήθηκε εκεί.
«Μαζί με την τοπογραφία, πιθανότατα πρόκειται για έναν συνδυασμό ισχυρών ανέμων και ακραίου ψύχους. Ο άνεμος απομακρύνει το φρέσκο χιόνι και το κρύο επιβραδύνει τον πάγο σχεδόν μέχρι ακινησίας». Η ίδια περιέγραψε επίσης το Allan Hills ως ένα από τα καλύτερα μέρη στον κόσμο για την αναζήτηση ρηχού αρχαίου πάγου, αλλά ταυτόχρονα και ως ένα από τα πιο δύσκολα περιβάλλοντα εργασίας.
Η ομάδα περίμενε να βρει παλιό πάγο, αλλά όχι τόσο παλιό
Οι ερευνητές ξεκίνησαν το έργο πιστεύοντας ότι είχαν επιλέξει μια πολλά υποσχόμενη περιοχή, όμως το τελικό αποτέλεσμα τούς εξέπληξε. Ο Ed Brook, διευθυντής του COLDEX και παλαιοκλιματολόγος στο Oregon State University, δήλωσε ότι ο αρχικός στόχος ήταν να βρεθεί πάγος ηλικίας περίπου 3 εκατομμυρίων ετών — ίσως και λίγο παλαιότερος. «Γνωρίζαμε ότι ο πάγος σε αυτή την περιοχή ήταν παλιός. Αρχικά ελπίζαμε να βρούμε πάγο ηλικίας έως και 3 εκατομμυρίων ετών, ή ίσως λίγο περισσότερο, όμως αυτή η ανακάλυψη ξεπέρασε κατά πολύ τις προσδοκίες μας», ανέφερε σε δήλωση που δημοσιεύτηκε από το Oregon State University Newsroom.
Ο John Higgins από το Princeton University δήλωσε ότι το έργο δημιούργησε μια συλλογή από «κλιματικά στιγμιότυπα» που εκτείνονται περίπου έξι φορές πιο πίσω χρονικά από τα μέχρι σήμερα γνωστά δεδομένα πυρήνων πάγου, συμπληρώνοντας παράλληλα τα νεότερα αρχεία της Ανταρκτικής.
Ο Brook πρόσθεσε επίσης ότι η ανακάλυψη έχει ήδη οδηγήσει την ομάδα στον σχεδιασμό μιας ευρύτερης μελέτης της περιοχής Allan Hills. «Δεδομένου του εντυπωσιακά αρχαίου πάγου που ανακαλύψαμε στο Allan Hills, σχεδιάσαμε επίσης μια ολοκληρωμένη μακροπρόθεσμη νέα μελέτη της περιοχής, με στόχο να επεκτείνουμε ακόμη περισσότερο τα αρχεία στο παρελθόν. Ελπίζουμε να πραγματοποιήσουμε αυτή την έρευνα μεταξύ 2026 και 2031».
