Πριν από περίπου 252 εκατομμύρια χρόνια, η Γη βίωσε τον λεγόμενο «Μεγάλο Θάνατο» κατά τη διάρκεια του περάσματος από την Πέρμια στην Τριαδική περίοδο με αφανίσεις ειδών. «Ο Μεγάλος Θάνατος», αφάνισε το 96% των θαλάσσιων ειδών και το 70% των χερσαίων οργανισμών. Ωστόσο, η εξέλιξη δεν χτύπησε όλα τα είδη με την ίδια σφοδρότητα.
Στους αρχαίους ωκεανούς, μια ομάδα ζώων που αποκαλείται «παλαιοζωική πανίδα» και κυριαρχούσε για 280 εκατομμύρια χρόνια εξαφανίστηκε σχεδόν ολοκληρωτικά. Αντίθετα, η λεγόμενη «σύγχρονη πανίδα», δηλαδή τα μαλάκια, τα δίθυρα και τα σαλιγκάρια,επιβίωσε σε πολύ μεγαλύτερα ποσοστά και έκτοτε κυριαρχεί στις θάλασσες.
Η μελέτη του Στάνφορντ για την εξαφάνιση των ειδών από τη Γη
Μια νέα μελέτη επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences, δίνει την πιο ξεκάθαρη απάντηση μέχρι σήμερα για το πώς και γιατί συνέβη αυτή η επιλεκτική καταστροφή στη Γη, συνδέοντας άμεσα την επιβίωση με τον μεταβολισμό των ειδών σε συνθήκες έλλειψης οξυγόνου και ακραίας ζέστης.
«Με αυτή τη μελέτη, θέλαμε ουσιαστικά να λύσουμε το μυστήριο του γιατί, όταν πηγαίνεις στην παραλία σήμερα, μαζεύεις κοχύλια από αχιβάδες και σαλιγκάρια και όχι από βραχιόποδα», εξηγεί ο επικεφαλής συντάκτης της μελέτης, Χοσέ Αντρές Μαρκές.
Τα βραχιόποδα, τα οποία μοιάζουν εξωτερικά με τις σημερινές αχιβάδες αλλά ανήκουν σε τελείως διαφορετική συνομοταξία, κυριαρχούσαν κάποτε στους ωκεανούς. Σήμερα έχουν απομείνει μόλις 400 είδη τους, την ίδια στιγμή που τα δίθυρα μαλάκια, όπως τα μύδια, τα στρείδια και οι αχιβάδες, ξεπερνούν τα 10.000 είδη.
Για να κατανοήσουν αυτή την εξέλιξη στη Γη, οι ερευνητές συνέλεξαν ζωντανούς «αντιπροσώπους» και των δύο ομάδων από τα νησιά Σαν Χουάν στην πολιτεία της Ουάσιγκτον και τον Καναδά. Στη συνέχεια, τους τοποθέτησαν σε ειδικούς θαλάμους μέτρησης αναπνοής, παρακολουθώντας τη μεταβολική τους δραστηριότητα καθώς αυξανόταν η θερμοκρασία του νερού και μειωνόταν το διαθέσιμο οξυγόνο.
Η αντίθεση ανάμεσα στις δύο κατηγορίες
Τα αποτελέσματα των πειραμάτων αποκάλυψαν μια βαθιά φυσιολογική αντίθεση ανάμεσα στις δύο κατηγορίες. Η αρχαία παλαιοζωική πανίδα χαρακτηριζόταν από έναν εξαιρετικά αργό μεταβολισμό και έναν στατικό τρόπο ζωής, καθώς επρόκειτο για πλάσματα που φιλτράριζαν το νερό χωρίς να κινούνται.
Αν και παρουσίαζαν εξαιρετική αντοχή στο χαμηλό οξυγόνο υπό φυσιολογικές, ψυχρές συνθήκες, η αντίδρασή τους στη ζέστη αποδείχθηκε καταστροφική. Καθώς το νερό θερμαινόταν, ο μεταβολισμός τους αυξανόταν απότομα, όμως τα απλά ανατομικά τους εργαλεία δεν μπορούσαν να υποστηρίξουν την ξαφνική ανάγκη για περισσότερο οξυγόνο.
Αντίθετα, η πιο δραστήρια, κινητική και συχνά θηρευτική σύγχρονη πανίδα διέθετε ήδη ανεπτυγμένα βράγχια και ισχυρότερο μυϊκό σύστημα. Αυτό της επέτρεψε να προσαρμοστεί στις αυξημένες μεταβολικές απαιτήσεις που προκάλεσε η άνοδος της θερμοκρασίας.
Η παγίδα του θερμού ωκεανού στη Γη
Όταν οι γιγαντιαίες ηφαιστειακές εκρήξεις πριν από 252 εκατομμύρια χρόνια απελευθέρωσαν τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα και μεθανίου στην ατμόσφαιρα, οι ωκεανοί θερμάνθηκαν δραματικά και έχασαν το οξυγόνο τους. Τα βραχιόποδα, παρά τον «οικονομικό» τους μεταβολισμό, παγιδεύτηκαν και ασφυκτιούσαν μέσα στο ζεστό νερό. Τα πιο αθλητικά και προσαρμοστικά μαλάκια, όμως, κατάφεραν να αντέξουν την πίεση και να κληρονομήσουν τον πλανήτη.
Η μελέτη αυτή, ωστόσο, δεν προσφέρει μόνο μια ματιά στο μακρινό παρελθόν, αλλά αποτελεί και μια εξαιρετικά επείγουσα προειδοποίηση για το παρόν και το μέλλον μας.
«Αυτή η μελέτη είναι, μεταφορικά να το θέσω, το τελευταίο καρφί στο φέρετρο σχετικά με το τι προκάλεσε τη μαζική εξαφάνιση στη συγκεκριμένη περίοδο», προειδοποιεί ο Έρικ Σπέρλινγκ, αναπληρωτής καθηγητής Γεωλογικών Επιστημών στο Stanford. «Η μεγαλύτερη μαζική εξαφάνιση όλων των εποχών ξεκίνησε από έναν κόσμο που έμοιαζε πολύ με τον σημερινό, με έναν σχετικά δροσερό και καλά οξυγονωμένο ωκεανό. Και τότε, υπήρξε μια γιγαντιαία έγχυση διοξειδίου του άνθρακα στο σύστημα της Γης».
«Το κακό νέο είναι ότι, στα χειρότερα σενάρια των προβλέψεων, βρισκόμαστε σε τροχιά για επίπεδα θέρμανσης που θυμίζουν την Πέρμια περίοδο», καταλήγει ο Σπέρλινγκ. «Το καλό νέο, όμως, είναι ότι βρισκόμαστε ακόμα στο σημείο όπου μπορούμε να αλλάξουμε την πορεία των πραγμάτων και να δράσουμε πριν να είναι πολύ αργά».
Με πληροφορίες από πανεπιστήμιο του Στάνφορντ
